Một họ tộc chủ đất – Một họ Hán Việt: Một giả thuyết về chế độ hộ khẩu mới để quán lý đất đai ở các làng Chăm Mẫu hệ thời Minh Mạng

Shine Toshihiko

Ph. D. Assistant Professor, Kyoto University Graduate School of GlobalEnvironmental Studies

Đặt vấn đề:

Nguồn gốc họ Hán-Việt của người Chăm Vùng Chăm, vùng Ragalai Bình Thuận có câu; “Nguyễn Dụng Tài Thanh Hắc Bạch Chu Hoàng 阮用才青黒白朱黄”, Trong câu này có một số họ Hán Việt điển hình của người Chăm Phan Rí (Parik) là: Nguyễn, Dụng Tài, Thanh, Hắc, Bạch, Chu, Hoàng (阮、用、才、青、黒、白、朱、黄)(Chú thích 1). Như chúng ta thấy trong
câu này, so với dân số (khoảng 130,000 người, năm 2006), chủng loại họ Hán Việt của người Chăm tương đối nhiều (hơn 30 họ, theo Lê Kim Hoa, 1992). Quá trình đặt họ Hán Việt của người Chăm đã được một vài nhà nghiên cứu tìm hiểu. Họ Hán – Việt của người Chăm hiện nay có thể bắt nguồn từ thời Minh Mạng (1820-1840). Theo Dự-thảo Hộ-luật Chàm 占戸律豫草(Dương Tấn Phát, 1936), “đến thời vua Minh Mạng thấp thất (1836), vua “ra lệnh xích hoá, cải tổ đề huề mới đặt ra họ như họ Lưu, Hàn, Đàng, Nguyễn, Trương. Chu, Phú, Dương…(劉、韓、唐、阮、張、周、富、楊)”, Theo Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt Nam (Nguyễn Văn Huy (Pháp), 2003) cũng cho rằng, “Minh Mạng buộc người Chăm phải lấy một trong sáu họ Việt do chính nhà vua ban: Nguyễn, Dụng, Lâm, Diệp, Hắc, Tôn (阮、用、葉、林、黒、孫). Về sau có thêm các họ: Thiên, Quảng, Bá, Đàng, Thiết (Tiết?), Thổ, Dương v.v…(千、廣、柏、唐、薛、土、楊)”,

Tuy nhiên, qua Đại Nam thực lục chính biên 大南寔録正編(Quốc sử quán, 1868) cũng như Mục lục Châu bản triều Nguyễn 阮朝硃本目録(Cục Lưu trữ Nhà nước, 2000), chúng tôi chưa xác nhân được “lệnh xích hoá 赤化令” hay là “buộc người Chăm lấy họ Việt” trong những trang sử năm Minh Mạng thứ 17. Như vậy. Chúng tôi chưa sử dụng được những ghi chép của Dương Tấn Phát (1936) và Nguyễn Văn Huy (Pháp) (2003). Cho đến nay, chúng tôi đã xác nhận được một ghi chép duy nhất mà có khẳng định cái gọi là “buộc người Chăm lấy họ Việt” trong Đại Nam thực
lục chính biên; Năm Minh Mạng thứ 13 (1832), ngay sau khi Chúa Nguyễn Văn Thừa (Po Phaok The, Trấn vương cuối cùng của Trấn Thuận Thành) như sau: “Vì sau này phong cách sẽ như nhau nên bây giờ ban họ cho Thổ dân (người Chăm) để có thể biết được tộc loại 日後民風斉一賜之姓氏以明族類”, (trang 10b, Quyển 85 Đệ Nhị Kỷ). Continue reading

Reviving traditions and creating futures

William Noseworthy

Katé is one of the largest festivals and religious gatherings of the Cham people of Southeast Asia. It is the largest Cham festival in Vietnam, where the Chams have their ancestral homeland. It is perhaps due to its popularity that there are two dominant misconceptions regarding Katé. The first is that Katé is the ‘Cham New Year’. The second is that the festival is limited to the Cham ‘Brahmanist’ population, known as the Cam Ahier (or simply Cam). Continue reading

Nhìn lại vấn đề họ và tên của người Chăm

ĐỔNG THÀNH DANH

Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm (Ninh Thuận).

Tóm tắt:

Bài viết này sẽ điểm lại những quan điểm liên quan đến vấn đề họ và tên của người Chăm của một số nhà nghiên cứu. Từ đó, rút ra những nhận xét, đánh giá các về các khiếm khuyết còn tồn tại và bổ sung thêm nhiều tư liệu để làm rõ vấn đề họ và tên của người Chăm. Với bài viết này, chúng tôi hy vọng sẽ cung cấp thêm những quan điểm, những cứ liệu nhằm đưa ra một luận điểm khác với các kết quả nghiên cứu đi trước. Đây là một vấn đề còn tồn tại nhiều tranh luận học thuật trong thời gian qua. Đặc biệt hơn chúng tôi tiếp tục khẳng định việc người Chăm không có họ như một cách để gợi mở nhằm hướng đến sự tranh luận sâu sắc hơn về vấn đề xác định tên họ người Chăm. Continue reading

[Documentary film] Le royaume de la déesse

Dans l’ancien royaume du Champa, au sud du Vietnam, Po Nagar règne toujours en déesse incontestée. Elle a instauré le pouvoir des femmes sur les hommes. Chez les Chams, les femmes sont les chefs de famille et les ancêtres fondatrices de toute lignée familiale. Sous l’égide de Po Nagar, une minorité de Chams a subsisté jusqu’à nos jours. Les derniers héritiers du Champa continuent de pratiquer une religion originale peuplée de génies.

Durée 52 minutes

© Sasana Productions 2007 Marc Rozenblum

Images Lê Quang Hung –

Réalisation Agnès De Féo

Interprète Pham Hoang Hà –

Musique Che Linh –

Voix Anne-Sophie Aubin –

Montage Louise Lux

Traduction du vietnamien et sous-titrage Philippe Lambert

[Documentary film] A Strange Islam

Agnès De Féo’s documentary on Chams Bani of Vietnam

52 minutes – 2006

Un islam insolite (with English subtitles)
Réalisé par Agnès de Féo, 51 min, 2006, version khère avec sous-titres anglais
Dans ce documentaire, nous découvrirons la communauté Cham dans le sud-ouest du Vietnam. La majorité est de religion Hindou mais un tiers des villageois Cham sont musulmans. Ils sont divisés en deux branches (Cham Bani et Cham Sunni) et sont les descendants, un royaume dans le milieu du 19ème siècle.