Nhận thức của giới nghiên cứu về thể chế chính trị miền Trung thời cổ trung đại

ĐỔNG THÀNH DANH[1]

Tóm tắt: Bài viết này sẽ điểm lại những nghiên cứu liên quan đến thể chế chính trị của miền Trung Việt Nam thời kỳ cổ – trung đại, thông qua những nghiên cứu liên quan đến thể chế chính trị của vương quốc Champa, một cựu vương quốc đã từng tồn tại ở miền Trung Việt Nam. Bài viết này tập trung vào việc tổng hợp và phân tích những nghiên cứu đầu tiên, xoay quanh những quan điểm, tranh luận, phản biện về thể chế chính trị của vương quốc Champa như là một vương quốc theo kiểu tập quyền hay liên bang (hoặc liên hiệp). Sau đó, chúng tôi trình bày những công trình đề cập đến các quan điểm, phân tích và nghiên cứu về thể chế liên bang Champa khi ý tưởng về một chính thể liên bang đã được chấp thuận rộng rãi trong học giới. Những nghiên cứu về thể chế chính trị của liên bang Champa cũng giúp chúng ta có những tiếp cận tham chiếu nguồn gốc và những đặc thù của thể chế chính trị ở miền Trung thời kỳ Chúa Nguyễn.

Từ khóa: Champa, nghiên cứu, Champa học, thể chế liên bang, Mandala.

Continue reading

The Mongol Navy: Kublai Khan’s Invasions in Đại Việt and Champa

 Vu Hong Lien

Abstract

During his campaign in southern China and following his final victory over the Southern Song in 1279, the Yuan Emperor Kublai Khan launched a series of naval campaigns to conquer East and Southeast Asia. The chain of attempted conquests began with Japan and ended with Java, and all ended in failure. Although Kublai Khan did not succeed, the Mongol intervention seriously affected the dynamics of the region and left long-lasting consequences. Most remarkable of all, the naval campaigns marked a dramatic change in the Mongol traditional warfare. Based on historical accounts by the Persian historian Rashid-al-Din, who had access to Kublai Khan’s papers, the Yuanshi, Vietnamese pro-Mongol documents, the Vietnamese official annals and analyses by modern historians, this Working Paper focuses on the series of crucial events that took place in the late thirteenth century, when the Mongols actively and violently interfered in Đại Việt and Champa. It highlights the first-ever failure of the Mongols worldwide in Đại Việt, a hitherto less known fact due to the lack of cross-study on the Mongols in the East and the West. As events gradually unfold, we can see why Kublai Khan paid such close attention to Southeast Asia, how the Mongol Navy was created, the Mongols’ own reaction to its function, and why they failed repeatedly in their attempts at expansion down the South China Sea/Bien Dong.

Continue reading

On the Relationship between Cheng Ho and Islam in Southeast Asia

KONG YUANZHI

 From 1405 to 1433, during his seven expeditions overseas, did Cheng Ho participate in spreading Islam? While there is no relevant record in historical archives in China, many records and tales in Southeast Asian countries demonstrate well that Cheng Ho did help the spread of Islam there. However, do these records and tales really match the historical facts? The questions above merit further discussion, because answering them can help us understand the expeditions more completely and because Cheng Ho’s role in the development of Islam in Southeast Asia constitutes an inseparable part of the cultural exchange between China and Southeast Asia. In the following sections, the author will mainly focus on the discourses of foreign scholars on Cheng Ho’s role in diffusing Islam through Southeast Asia, and will also express his view on the issue.

 

Continue reading

Vietnam-Champa Relations and the Malay-Islam Regional Network in the 17th–19th Centuries

DANNY WONG TZE KEN

Historical relations between Vietnam and the kingdom of Champa was a very long- standing affair characterized by the gradual rise of the Vietnamese and the decline of the Chams. The relationship began as early as the second century CE, when the Chams started a kingdom called Lin-yi, covering the area between the land of the Viet people in the north and Nanchao in the south. The historical consciousness of both peoples includes wars and conflicts between the two over a period of fifteen centuries before the kingdom of Champa was incorporated under Vietnamese rule in 1693. Thereafter, the lands of the Chams were settled by Vietnamese through a series of land settlement programs introduced by the Vietnamese ruling houses.

The subjugation of the former land of Champa was incomplete, however, as Cham resistance – often armed – became the central theme of the relationship after 1693. Resistance was based on the desire to be free of Vietnamese rule and to reinstate the kingdom of Champa. Contributing to this desire was the friction that existed between Vietnamese and Chams, often at the expense of Cham rights and well-being. It was not until 1835 that Cham resistance was finally broken.

This essay traces the history of Vietnam-Champa relations between 1693 and 1835, with emphasis on the Vietnamization process and the existence of a Malay-Islam regional network in Southeast Asia, based mainly in the Malay Peninsula, that contributed to Cham resistance. The last part of the essay discusses the correlation between historical and present-day Cham-Malay relations.

Link: https://kyotoreview.org/issue-5/vietnam-champa-relations-and-the-malay-islam-regional-network-in-the-17th-19th-centuries/

Quatre Lexiques Malais-Cam anciens rédigés au Campa

lexique-20-2

Quatre Lexiques Malais-Cam anciens rédigés au Campa (Bốn tự điển cổ Mã Lai-Chăm sáng tác ở Champa) là tác phẩm viết bằng tiếng Pháp do Viện Viễn Đông Pháp (EFEO) ấn hành ở Paris vào năm 1999, dày  397 trang. Tác phẩm này dịch sang tiếng Mã Lai mang tựa đề “Empat lexkison bahasa Melayu-bahasa Cam yang di sunsun di Campa pada abad ke -17 » xuất bản tại Kuala Lumpur bởi Bộ Văn Hoá Mã Lai và Viện Viễn Đông Pháp (EFEO), vào năm  2000 gồm 403 trang.

Tự điển cổ Mã Lai-Chăm là công trình nghiên cứu dựa vào 7 tác phẩm viết bằng Akhar Thrah Chăm mang nhiều tựa đề khác nhau: Ni papnuec puec Jawa, Ni Jawa lang, Ni panuec maduen puec Jawa atulang, Ni panuec puec Jawa talang, Ni Jawa Ahaok, Ni penuec Jawa lang ngap gruk yau ni. Để đơn giản hoá cách trình bày, Ts. Po Dharma đặt cho 7 tác phẩm này một tên gọi chung là  Atulang Jawa Ahaok (từ điển ngôn ngữ của người thuỷ thủ Mã Lai)

Continue reading

Quá trình bản địa hoá ở vương quốc Champa (Thế kỷ 15-17)

 

ĐỔNG THÀNH DANH

champamapmod

Tóm tắt:

Bài viết này muốn gây sự chú ý đến một thời kỳ lịch sử ít được biết đến của vương quốc Champa, từ sau thế kỷ thứ XVI, tức là sau sự sụp đổ của Vijaya. Mà trọng tâm của của nó là tìm hiểu và phân tích về những chuyển biến quan trọng của Champa trong giai đoạn này dẫn đến một thời kỳ được gọi là bản địa hóa trong tiến trình lịch sử sử của vương quốc ấy. Trong đó, tác giả giành sự quan tâm vào các yếu tố bản đại hóa trên nhiều khía cạnh như tín ngưỡng – tôn giáo, chính trị – xã hội, văn hóa – văn minh. Hầu từ đó có thể phần nào làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử của Champa trong thời kỳ hậu vương quốc.

Từ khóa: Champa, lịch sử, thời kỳ hậu kỳ, yếu tố bản địa, bản địa hóa. Continue reading

Chế Bồng Nga, Lê Thánh Tông và Hoàng đế nhà Minh

Andrew Hardy

Nguyễn Thị Hồng Hạnh dịch

404c41ebbb167baTại kinh đô ở Nam Kinh, ngày 25 tháng 7 năm Hồng Vũ thứ tư (1371), hoàng đế nhà Minh của Trung Hoa tiếp nhận một tấu văn cỡ lớn làm bằng vàng lá, trên khắc chữ ngoại quốc. Sau khi dịch, hoàng đế biết rằng những hàng đầu tiên của tấu văn này được đọc như sau:

“Hoàng đế Đại Minh đã lên ngôi vỗ yên bốn bể. Bệ hạ như bầu trời và mặt đất bao phủ và chứa đựng muôn loài, như mặt trời và mặt trăng chiếu sáng vạn vật. Sánh với bệ hạ, A-da-a-zhe chỉ như một cọng cỏ. Bệ hạ thương kẻ hạ thần đã sai sứ ban cho thần ấn vàng và sắc phong cho thần làm vua xứ này. Thần rất biết ơn và tự hào, và sẽ như vậy mãi mãi”(1).

Continue reading

[Phản biện sách] Văn hoá Sa Huỳnh với Đông Nam Á (phần 1)

wp_000701Isvan

PHẢN BIỆN VỀ SÁCH NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HOÁ SA HUỲNH

Khảo cổ học Sa Huỳnh là một mảng nghiên cứu thu hút rất nhiều sự quan tâm của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước. Sau hơn 100 năm nghiên cứu với 3 giai đoạn chính: giai đoạn 1909 – 1960, giai đoạn 1975 đến đầu thập kỷ 90 của thế kỷ 20, những năm 90 của thế kỷ 20 đến thập niên đầu thế kỷ 21.Cho đến nay nghiên cứu về Sa Huỳnh đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Bên cạnh đó nhiều nhà khảo cổ học cũng đã có nhiều nhà khoa học tên tuổi tham gia vào nghiên cứu này nhưM.Vinet, Madeleine Colani, H. Parmentier, Cabarre, nhà khảo cổ học Thụy Điển Olov Janse, Wilhelm G. Solheim, Saurin, H. Fontaine,Cố GS Trần Quốc Vượng, GS Hà Văn Tấn, PGS. TS Po Dharma, PGS. TS Lâm Thị Mỹ Dung, GS Trần Kì Phương, Cao Xuân Phổ, Ngô Văn Doanh, Lê Đình Phụng, Lương Ninh…v.v…

Trong các chương trình đào tạo Khảo cổ học ở Mỹ về Đông Nam Á, khảo cổ học Sa Huỳnh cùng với nhiều nền văn hoá khảo cổ ở Việt Nam được đưa vào nội dung giảng dạy. Tôi cũng may mắn được học môn học này và được tiếp xúc với nhiều nghiên cứu về khảo cổ học ở Đông Nam Á.Chính vì vậy, khi được biết có một nghiên cứu về Sa Huỳnh vớitiêu đề “Văn hoá Sa Huỳnh với Đông Nam Á” của nhóm tác giả Nguyễn Văn Chừng, Dương Minh Chính, Lê Văn Công, Lê Sơn, Nguyễn Văn Thanh, Lê Quốc Ân, và Nguyễn Quốc Chiến xuất bản tại nhà xuất bản Hồng Đức năm 2015thì tôi rất kỳ vọng sẽ được cập nhật và học hỏi thêm những phát hiện mới về nghiên cứu Sa Huỳnh. Continue reading

Ghe Bàu và Vè Thủy-trình Cận-duyên lúc Xưa

Vũ Hữu San

 Danh-từ Ghe Bàu

thuyen-buon-hs

Theo những nhà ngôn-ngữ-học, danh-từ “ghe bàu” [1] có lẽ là cách phát âm của người Việt-Nam khi đọc chữ Prau hay perahu của ngôn-ngữ Mã-Lai. Chữ Prau (hay perahu), một danh-tự chỉ ghe, thuyền là phương-tiện chuyên-chở trên mặt nước (water crafts).

Giáo-Sư Ngô Đức Thịnh cho rằng có thể tên gọi ghe bàu là biến âm của tên gốc Chăm là Prau, một loại thuyền mà người Mã Lai thường dùng đi lại giữa các đảo ở vùng Đông Nam Á hải đảo.[2]

Continue reading