Văn hóa phi vật thể của người Chăm Ninh Thuận

10934023_10204592157101433_112373427508533859_n

Người Chăm Ninh Thuận là cư dân chiếm số dân đông nhất trong cộng đồng  tộc ngươì Chăm cả nước. Tộc người Chăm ở tỉnh Ninh Thuận ngày nay là cư dân bản địa, sinh tụ lâu đời, gắn liền với sự hình thành và phát triển vương quốc Champa cổ từ thế kỷ thứ II đến nửa đầu thế kỷ XIX sau công nguyên, sau đó hòa nhập vào cộng đồng đa dân tộc Việt Nam cho đến ngày nay. Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển, người Chăm đã sản sinh và để lại cho hậu thế một di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng và đặc sắc, đặc biệt là văn hóa phi vật thể. Di sản văn hóa vật thể ở đây có thể kể đến những kiến trúc tôn giáo như đền tháp, kiến trúc dân sinh, nhạc cụ, trang phục cổ truyền, hệ thống nông cụ, phương tiện di chuyển, gốm, vải vóc, hoa văn… Văn hóa phi vật thể với hệ thống tín ngưỡng dân gian, tôn giáo, lễ hội, văn học dân gian, văn chương, ngôn ngữ, các loại hình nghệ thuật tạo hình, múa hát, y thuật, tri thức dân gian…

Continue reading

Lễ nghi vòng đời của người Cham Ahier

TS. Phan Quốc Anh

Sach NLVDNVới một bề dày về lịch sử, văn hóa của dân tộc Chăm là một trong những di sản văn hóa đồ sộ, phong phú trong kho tàng văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam, là một mảng màu làm nên sự đa dạng, sinh động trên bức tranh toàn cảnh của bản sắc văn hóa Việt Nam. Với nhiều lớp văn hóa tích tụ, bồi đắp trong quá trình lịch sử dài lâu, văn hóa Chăm cho đến nay vẫn luôn là đối tượng hấp dẫn của các nhà nghiên cứu văn hóa trong và ngoài nước. Có thể nói, trong tư liệu nghiên cứu về văn hóa các dân tộc, tư liệu nghiên cứu về văn hóa Chăm là một trong những kho tàng đồ sộ nhất, giàu có nhất, trải dài suốt từ đầu công nguyên đến nay (Từ Tiền Hán thư, Hậu Hán thư, Lương sử, Cựu Đường thư, Tân Đường thư, Tống Sử v.v… cho đến ngày nay, các nhà khoa học vẫn tiếp tục nghiên cứu). Theo thống kê của Nguyễn Hữu Thông và các tác giả của Phân viện Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật miền Trung (có thể là chưa hoàn toàn đầy đủ) thì đã có tới 2.278 công trình, bài viết khoa học về văn hóa Chăm của các tác giả trong và ngoài nước đã được xuất bản

Continue reading

Lễ nhập Kut (Hadat batalang tama kut) của người Chăm Balamon

 

TS. Phan Quốc Anh

      18713294841_c77bcf66b7   Người Chăm Bàlamôn khi chết đều được làm lễ hoả táng. Trong  lễ hoả táng, khi lửa đang cháy, người ta lấy hộp sọ người chết ra, đục lấy 9 mảnh xương trán, giữ lại để sau này làm lễ nhập kút. Kút là nơi chôn 9 mảnh xư­ơng trán ấy của người chết, là nghĩa địa, là nơi thờ cúng tổ tiên của dòng tộc theo họ mẹ của ngư­ời Chăm Bàlamôn.

  1. Nguồn gốc kút và điều kiện nhập kút

        Người theo Bàlamôn giáo ở Ấn Độ không có tục giữ lại 9 miếng xương trán sau khi hoả thiêu như của người Chăm Bàlamôn hiện nay. Giáo lý Bàlamôn quy định: “Sau khi thiêu, mọi người tắm rửa và ba ngày sau, những mảnh xương chưa cháy hết và tro được thu gom rồi thả xuống sông Hằng” [1, tr. 198]. Những tư liệu của người Trung Hoa cũng cho chúng ta biết, trước đây, người Chăm không có tục giữ lại 9 miếng xương trán để nhập kút: “…Khi khiêng người chết đến gần một con sông thì họ thôi khóc; họ đặt xác lên đống củi rồi đốt, sau đó nhặt lấy tro than cho vào một cái lọ bằng đất, đem ném xuống sông, rồi mọi người về, tránh không nói một tiếng nào, có lẽ để cho linh hồn người chết không tìm được đường về” [2, tr. 27]. Continue reading

Múa dân gian Chăm

Phan Quốc Anh

Lời mở

kate3Nghệ thuật dân gian của mỗi dân tộc được coi như những viên ngọc đã được sàng lọc, chau chuốt lâu đời qua thời gian, trong không gian và mang đậm tính bản sắc. Đối với dân tộc Chăm cũng vậy, nghệ thuật dân gian Chăm giữ một vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm. Vì vậy, làm tốt công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá dân gian Chăm là một trong những biện pháp có hiệu quả góp phần ổn định đời sống xã hội Chăm.
Continue reading