Phật giáo Champa: Từ tư liệu đến nhận thức

Thạc sĩ Quảng Văn Sơn

[Bài đăng trên tạp chí nghiên cứu Tôn giáo]

Tôn giáo là một vấn đề không thể không có trong một quốc gia. Phật giáo Đại thừa từng chiếm một vị trí rất quan trọng trong đời sống văn hóa xã hội vương quốc Champa. Bằng nhiều nguồn tư liệu khác nhau, bài viết làm rõ thêm về Phật giáo Champa từ thế kỷ III đến thế kỷ X. Thông qua sử liệu, bia ký, di tích, di vật mang dấu ấn Phật giáo Champa, bài viết phân tích nguyên nhân Phật giáo Champa không còn tồn tại trong đời sống văn hóa xã hội của vương quốc này. Continue reading

Sự tích về Phật triết của Lâm Ấp trong tiến trình giao lưu văn hóa Việt – Nhật

Tác giả: Onishi Kazuhiko

LỜI MỞ ĐẦU

anh-011Mục đích của bài viết này là khảo sát một bộ phận của Phật giáo Champa ở thế kỷ thứ 8 thông qua câu chuyện về một nhân vật có tên là Phật Triết đã đi từ Lâm Ấp sang Nhật Bản. Phật Triết là một nhà sư ở cuối thời đại Lâm Ấp (192 – 756) thuộc vương quốc Champa (192 – 1832), một triều đại từng phát triển thịnh vượng ở miền Trung Việt Nam. Phật Triết đã sang Nhật Bản cùng với Bồ Đề Tiên Na, một nhà sư của miền Nam Ấn Độ vào năm 736. Ông đã dạy tiếng Phạn ở chùa Đại An (Đại An tự / Daian-ji) của Nara. Đồng thời, vào năm 752, ông đã cúng dường một điệu múa ở Pháp hội Khai nhãn tượng Phật lớn tại chùa Đông Đại (Đông Đại tự / Todai-ji). Điệu múa này, được gọi chung là nhạc Lâm Ấp, đã trở thành một phần quan trọng trong nhã nhạc Nhật Bản và được truyền lại cho đến tận ngày nay.

Giới học thuật cận đại Nhật Bản đã đề cập về Phật Triết hơn 100 năm qua, trong đó có thuyết cho rằng xuất thân của ông là từ miền Bắc Ấn Độ. Tuy nhiên, tại Việt Nam lại không hề đề cập đến sự tồn tại của Phật Triết. Vì vậy, ở bài viết này, chúng tôi xin trình bày ba luận điểm dưới đây về nhân vật này. Continue reading

Điêu khắc Chămpa lưu lạc nơi cửa Phật

Các tác phẩm nghệ thuật Chămpa luôn gắn liền với những kiến trúc tạo thành một tổng thể nghệ thuật hoàn chỉnh. Do nhiều nguyên nhân khác nhau (thời gian, chiến tranh…), nhiều công trình kiến trúc Chămpa không còn nguyên vẹn. Trong số khoảng 250 di tích đã được biết qua sử liệu, thư tịch và thống kê đầu thế kỷ XX, nay chỉ còn hơn 20 công trình còn đứng vững. Do đó, các tác phẩm điêu khắc Chămpa bị phân tán tản mạn, không còn gắn với di tích gốc nữa. Phần lớn số hiện vật này tập trung ở các bảo tàng trong nước và cả nước ngoài. Ở Bình Định, một số tác phẩm điêu khắc Chămpa còn lưu lạc nơi cửa Phật. Continue reading