Quatre Lexiques Malais-Cam anciens rédigés au Campa

lexique-20-2

Quatre Lexiques Malais-Cam anciens rédigés au Campa (Bốn tự điển cổ Mã Lai-Chăm sáng tác ở Champa) là tác phẩm viết bằng tiếng Pháp do Viện Viễn Đông Pháp (EFEO) ấn hành ở Paris vào năm 1999, dày  397 trang. Tác phẩm này dịch sang tiếng Mã Lai mang tựa đề “Empat lexkison bahasa Melayu-bahasa Cam yang di sunsun di Campa pada abad ke -17 » xuất bản tại Kuala Lumpur bởi Bộ Văn Hoá Mã Lai và Viện Viễn Đông Pháp (EFEO), vào năm  2000 gồm 403 trang.

Tự điển cổ Mã Lai-Chăm là công trình nghiên cứu dựa vào 7 tác phẩm viết bằng Akhar Thrah Chăm mang nhiều tựa đề khác nhau: Ni papnuec puec Jawa, Ni Jawa lang, Ni panuec maduen puec Jawa atulang, Ni panuec puec Jawa talang, Ni Jawa Ahaok, Ni penuec Jawa lang ngap gruk yau ni. Để đơn giản hoá cách trình bày, Ts. Po Dharma đặt cho 7 tác phẩm này một tên gọi chung là  Atulang Jawa Ahaok (từ điển ngôn ngữ của người thuỷ thủ Mã Lai)

Continue reading

Hợp tác quốc tế về chương trình nghiên cứu ấn triện Champa

an trien tdChampa là vương quốc có nền văn tự lâu đời. Bia Võ Cạnh (Nha Trang) viết bằng chữ Chăm cổ vào thế kỷ thứ II là thí dụ điển hình. Bên cạnh những văn bản khắc trên văn bia, những tác phẩm văn học bằng Akhar Thrah truyền thống, vương quốc Champa còn để lại cho hậu thế một kho tàng tư liệu hoàng gia được phát hiện vào năm 1902 hiện đang lưu trử tại thư viện của Société Asiatique de Paris.

Tài liệu hoàng gia Champa tập trung 5227 trang trong đó có 4402 trang viết bằng Akhar Thrah Chăm và 825 trang bằng tiếng Hán và Nôm mà Ts. Po Dharma đang nghiên cứu và chuyển ngữ sang tiếng La Tinh từ mấy năm qua. Đây là tư liệu chính thức của vương quốc Champa dưới thời đô hộ của nhà Nguyễn kể kể từ năm 1692, được chứng thực bởi 405 ấn triện khắc bằng chữ Hán do nhà Nguyễn ban cho và 2 ấn triện bằng Akhar Rik. Continue reading

Tấm bia thứ hai viết bằng Akhar Thrah Chăm tìm thấy ở Campuchia

Ts. Pgs. Po Dharma (EFEO)

Cham akhar thrah IN Cambodia

Văn khắc chụp bởi TS. Ea Darih

 

 Campuchia là quốc gia láng giềng của Champa, đã từng để lại nhiều bia đá viết bằng chữ Khmer cổ đại và trung đại, trong đó có một tấm bia viết bằng  Akhar Thrah Chăm gọi là bia Dambang Dek mà nhà nghiên cứu Pháp, E. Aymonier đã trình bày trong bài viết mang tựa  đề “Recherches et Mélanges sur les Chams et les Khmers” đăng trong tập san Excursions et Reconnaissances IV‑10 (1881), trang 167‑186. Tấm bia này được tìm thấy ở Dambang Dek thuộc tỉnh Kompong Siem, hôm nay là tỉnh Kompong Chàm, nơi tập trung đông đảo nhất người Chăm trong vương quốc Campuchia. Bia Dambang Dek khắc trên tấm đá sa thạch có bề dài 150 cm, bề ngang 50 cm và bề cao 14 cm, gồm có 8 hàng chữ. Nội dung của tấm bia nhằm kể lại lời khuyên răn của một công chúa Chăm dành cho đứa con của mình trước khi từ trần vào ngày 8 thượng tuần trăng. Cho đến hôm nay, người ta cũng không biết công chúa Chăm này là ai và thuộc về niên đại nào?

 

Xem chi tiết tại website Champaka: http://champaka.info/index.php?option=com_content&view=article&id=1336:tan&catid=34:lichsu&Itemid=28

 

The History of Champa

By Assoc. Prof. Po Dharma

images (2)

The combined evidence of epigraphic records, the Chinese and Vietnamese annals, the Cham language manuscripts and the accounts of Western and Arab seafarers provides the historical information on Champa, a highly civilised kingdom which existed in the central part of present-day Vietnam from the end of the second to the beginning of the nineteenth centuries AD. It was long believed that Champa was confined to the coastal plains of the South China Sea, but it is also known that its territories also included the highland plateaux to the west of the region. Its population was composed not only of Champs living near the coastal area, but also of a wide variety of ethnic communities, including hill people speaking languages of the Austronesian group (Jörai, Cru, Edê and Raglai) as well as those who speaks the Austroasiatic tongue (Ma, Sré and Stieng). The list is not exhaustive. The Cham language itself is an Austronesian language. The history of Champa is dominated by the wars it fought against the Vietnamese kingdoms across their common border to the north. Faced with the emergence of Dai ViIet power, with its rapid population growth which by the 14th century had tilted the balance of power to its advantage, Champa was gradually obliged to retreat southwards until it finally disappeared in 1832. Its history had witnessed the development of two major civilisations. Until 1471, when its capital, Vijaya, fell under the onslaught of the Dai Viet king Le Thanh Tong, it had been a Hinduised state with a Sanskrit culture. At this crossroads in its history, Champa turned away from its Hinduist heritage and set off in a new direction, adopting the religious practices, cosmology, theory of kingship and social order preserved in native traditions which had continued to flourish in the southern principalities. From 1471 to 1832 the history of Champa was destined to be long struggle, as the Chams attempted to resist Vietnamese expansion, keep their independence and save their identity.

Read the full paper here:  http://www.cip-tvn.org/wp-content/uploads/2013/05/History-of-Champa_Final.pdf

Giới thiệu tài liệu hoàng gia Champa

Ts. Po Dharma (Viện Viễn Ðông Pháp)

sshot-1

Tài liệu hoàng gia Champa là kho tàng tư liệu lịch sử được tìm thấy tại làng Lavang của dân tộc Kaho thuộc khu vực Ðồng Nai, Lâm Ðồng bởi ông P. Villaume vào năm 1902 và được giới thiệu sơ khởi trong bài khảo luận của E. M. Durand mang tựa đề: “Les archives des derniers rois chams” (BEFEO VII, 1907, trang. 353 355). Tài liệu này hiện đang lưu trữ trong thư viện Société Asiatique de Paris, tổng cộng 5227 trang, trong đó có 4402 viết bằng tiếng Chăm và 825 trang viết bằng tiếng Hán, từ năm 1702 đến năm 1883, dưới thời Chính Hòa (1680-1705), Bảo Thái (1720-1729), Vĩnh Khánh (1729-1732), Long Ðức (1732-1735), Vĩnh Hựu (1735-1740), Cảnh Hưng (1740-1786), Thái Ðức (1778-1793), Gia Long (1802-1820), Tự Đức (1874-1883). Ðây là hồ sơ chính thức của triều đình Champa có dấu ấn của vua chúa và chữ ký của những đương sự, tập trung nhiều chủ đề từ văn kiện hành chánh, văn bản thuế má, mua bán đất đai cho đến hồ sơ kiện tụng, v.v. Trong tài liêu này có 408 dấu ấn của 8 triều đại của nhà Nguyễn. Triều đại Bảo Thái có 1 dấu ấn, Vĩnh Khánh: 1, Long Đức: 1, Vĩnh Hựu: 17, Cảnh Hưng: 147, Thái Đức: 100, Gia Long: 18, Tự Đức 7 và 2 dấu ấn Chăm viết bằng Akhar Rik.

Xem bản toàn văn tại đây: gioi thieu tai lieu hoang gia

Danh sách mục từ Ina Lang Jawa Haok

ina lang

Theo Ts. Po Dharma  « Từ Vựng Mã-Chăm cổ sáng tác tại Champa » không xấp xếp theo thứ tự ABCD mà là theo mục đề.  Một số mục từ chỉ có một từ vựng. Một số khác ghi lại những từ kép và một số còn lại thường là câu đối thoại hay thí dụ có nội dung dài hơn nữa trang giấy. Trong số lượng 1380 mục từ nằm trong  « Từ Vựng Mã-Chăm cổ sáng tác tại Champa », Ts. Po Dharma chỉ phát hiện có 983 từ Mã Lai. Số lượng 983 từ chỉ là số lượng quá nhỏ nhoi so với từ vựng phổ thông của tiếng Mã Lai hôm nay. Nhưng theo Ts. Po Dharma,  nếu tiếp thu được 983 từ Mã ghi trong tác phẩm này, người ta có thể dùng nó để tiếp xúc trong việc giao lưu, buôn bán và ngoại giao vào thời điểm đó.

Xem bản toàn văn tại đây: jawa haok

Nguồn:http://champaka.info/index.php?option=com_content&view=article&id=1198:danh&catid=39:ngonngu&Itemid=54